[Hành trình Việt Nam Sản phẩm Việt Nam - The Best Of Vietnam] Đề cử 16: Gốm Chăm Bàu Trúc - Ninh Thuận

11-01-2019

Bàu Trúc (hay còn gọi Vĩnh Thuận) có tên theo địa danh Chăm là “Palei Hamu Craok” là một trong những làng gốm cổ nhất Đông Nam Á, nổi tiếng với sản phẩm gốm thủ công và kỹ thuật nung gốm độc đáo, gốm Bàu Trúc được ngợi ca như một sản phẩm “ấm bàn tay con người” nhất với đặc trưng riêng mang đậm nét văn hóa Chăm không lẫn với gốm nơi khác.

Làng gốm Bàu Trúc ở Ninh Thuận là một trong hai làng gốm cổ xưa nhất Đông Nam Á. Nơi đây được xem như một bảo tàng gốm truyền thống của dân tộc Chăm bởi kỹ thuật làm gốm hoàn toàn thủ công, họa tiết đơn giản và mộc mạc nhưng khi thành phẩm thì đầy sức cuốn hút.

 


Cổng vào làng gốm Bàu Trúc ở Ninh Thuận
 

 

Là thương hiệu mang phong cách độc quyền của xứ sở Champa, làng gốm Bầu Trúc vẫn không bị những xu hướng của thời đại làm mai một sắc màu truyền thống. Loại gốm này vẫn giữ những sắc màu truyền thống như vàng đỏ, đỏ hồng, vệt nâu,.. kết hợp với những kiểu hoa văn mang đậm sắc thái làng quê như cánh cò, cánh vạc, sông nước...

 

 

 

 

Gốm sứ Bầu Trúc là sự lựa chọn tuyệt vời cho những ai yêu thích sự hoài cổ và thủ công tỉ mỉ bởi gốm sứ Bàu Trúc được đánh giá rất cao về tính đơn giản, nhẹ nhàng và mộc mạc trong các mẫu thiết kế.

 

 

 

 

Theo truyền thuyết dân gian, Tổ của nghề gốm Bàu Trúc là vợ chồng ông Poklong Chanh. Hơn ngàn năm trước, họ đã dạy cho phụ nữ trong làng cách lấy, nắn, nung đất sét thành những vật dụng bằng gốm nhằm phục vụ cho cuộc sống, từ đó khai sinh ra nghề gốm nơi đây. Nhớ ơn tổ nghề, bà con Chăm ở làng gốm Bàu Trúc đã lập đền thờ, tổ chức cúng tế Poklong Chanh long trọng vào dịp lễ hội Katê hàng năm, khoảng từ cuối tháng 9 đến tháng 10 dương lịch.

Nét độc đáo của gốm Bàu Trúc là phương pháp thủ công chứa đựng tính nghệ thuật cao. Ở nhiều nơi, người ta dùng bàn xoay để nặn gốm, trong khi thợ làm gốm Bàu Trúc lại di chuyển xung quanh bàn nặn gốm để nặn, vuốt và tạo dáng sản phẩm. Một điểm khác lớn nữa giữa gốm Bàu Trúc và gốm phía Bắc là gốm Bàu Trúc không phủ men, trong khi gốm phía Bắc được nhúng một lớp men mỏng trước khi nung.

 

 

 

 

Vật liệu cũng đóng một vai trò rất quan trọng trong quá trình tạo tác nên sản phẩm gốm. Đất sét làm gốm tại Bàu Trúc lấy tại bãi sông Quao, cách làng 3km. Đất lấy về trải qua các quá trình lọc, trộn cát và ngâm ủ cho nhuyễn. Việc trộn cát chính là để khi nung sản phẩm gốm không bị nứt vỡ. Khi lấy ra sử dụng, thợ gốm phải nhào nặn hỗn hợp đất và cát đó cho đến khi đất đủ độ kết dính để tạo hình. Nhờ vậy, cách làm gốm ở Bàu Trúc có nét độc đáo riêng, khác với cách làm gốm ở phía Bắc.

Các hoa văn trang trí trên gốm Bàu Trúc là những đường khắc vạch hình sông nước, chấm vỏ sò và hoa văn thực vật; có cả hoa văn móng tay trên vai cổ gốm rất mộc mạc, gần gũi, nhẹ nhàng.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Các sản phẩm Gốm Bầu Trúc được nung ngoài trời, và phải phơi khô trước một ngày. Khi nung, củi được xếp thành hình chữ nhật (4mx3m) dày khoảng 0.2m-0.3m, phía trên người ta xếp úp 2-3 lớp gốm, phía dưới xếp những sản phẩm gốm lớn hơn. Tiếp đó toàn bộ phủ một lớp rơm rạ dày khoảng 0.2m, và bên trên là một lớp trấu mỏng. Người thợ làng gốm chăm Bầu Trúc chỉ đốt lò vào buổi chiều ít gió hoặc gió nhẹ, và đốt theo chiều ngược gió. Thời gian nung khoảng 6 giờ đồng hồ, đến khi gốm chín tới thì dừng.

 

 

 

 

Vì vậy, gốm Bàu Trúc làm xong đều mang màu nâu đỏ tự nhiên của đất hoặc vàng đỏ, đỏ hồng, đen xám, vệt nâu... tạo thành các sản phẩm gốm độc đáo và mang tính độc bản cao, bởi gần như không sản phẩm nào giống sản phẩm nào. Và đó cũng chính là yếu tố quan trọng để nghề làm gốm của người Chăm nổi tiếng, vang xa. 

 

Gốm Chăm hầu hết do phụ nữ làm bằng tay và “mẹ truyền con nối” từ đời này sang đời khác.

Gốm Chăm hầu hết do phụ nữ làm bằng tay và “mẹ truyền con nối” từ đời này sang đời khác
 
 

Trong quá trình làm gốm, thợ gốm Chăm thực hiện nhiều khâu kĩ thu��t khá phức tạp. Từ khâu làm đất, tạo hình đến nung gốm, họ hoàn toàn sử dụng bằng tay. Từ đó việc nặn gốm đòi hỏi thợ gốm phải có tay nghề cao, đạt đến độ tinh xảo thì mới có thể cùng một lúc kết hợp nhiều thao tác phức tạp để tạo thành một sản phẩm gốm có dáng tròn đều đặn.

 

 

 

 

 

Cặp bình gốm chăm lập Kỷ lục năm 2009

 

Cặp bình gốm Chăm Kỷ lục do họa sĩ Nhất Chi Lan thiết kế, kết hợp với các nghệ nhân làng gốm Bàu Trúc (Ninh Thuận) chế tác năm 2005 gồm bình đực và bình cái. Bình cái cao 1,96m, nặng 190kg, ngang 50cm, được đắp nổi điệu múa Biyền (múa Chàm Rông hay múa quạt).

 

 

 

Cặp bình gốm Chăm phá kỷ lục Việt Nam năm 2009 do Công ty TNHH Gốm Chăm Pa thực hiện. Bình đực cao 1,95m, đường kính nơi to nhất 54 cm, nặng 180kg. Bình cái cao 1,97m, đường kính nơi to nhất 57cm, nặng 200kg.

 

Đến khám phá Làng gốm Bàu Trúc, du khách sẽ được tận mắt xem các nghệ nhân biểu diễn nắn, tạo hình gốm với bàn tay nhuần nhuyễn, điêu luyện trong những thao tác kỹ thuật thật đẹp mắt. Ngoài ra, du khách cũng có thể tự tay làm cho mình những chiếc gốm đơn giản, tự vẽ hoa văn và thử nung trên lửa... trải nghiệm cảm giác thú vị như một nghệ nhân làm gốm thực thụ.

Ngày nay, gốm Bàu Trúc phát triển thêm dòng gốm mỹ nghệ được ứng dụng chế tác phong phú hơn phục vụ du lịch và đời sống thẩm mỹ ngày càng cao của đông đảo dân chúng trong cuộc sống hiện đại nhưng vẫn giữ được dáng vẻ và nét đặc sắc riêng. Với khát vọng bảo tồn và phát triển nghề truyền thống, những nghệ nhân lớn tuổi của làng đã nghiên cứu sáng tạo ra nhiều mẫu mã mới không còn bó hẹp trong các sản phẩm gốm gia dụng. Hướng phát triển bền vững của một làng nghề Bầu Trúc là làm thế nào để có thể vừa bảo tồn di sản văn hoá vừa tạo công ăn việc làm và nâng cao đời sống của người dân.

 


Theo Best Việt Nam (Đề cử Tháng 11/2018) - Hình sưu tầm internet


 

content 1 mobi
content1
content 2 mobi
content 2
Biểu tượng KLVNBiểu tượng KLVNct3
ct4
ct5
ct6
ct7
ct8
ct9
ct10
ct11
ct12
ct13
ct14