[Hành trình Việt Nam Sản phẩm Việt Nam - The Best Of Vietnam] Đề cử 13: Gốm Chu Đậu

06-01-2019

Gốm Chu Đậu ở xã Thái Tân, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương từ lâu được biết đến là một dòng gốm cổ có giá trị độc đáo, nổi tiếng khắp trong và ngoài nước. Không chỉ hội tụ tinh hoa của nghệ thuật gốm, gốm Chu Đậu còn mang trong mình những nét thuần Việt riêng biệt của văn hóa truyền thống. Có lẽ chính vì vậy, nhiều ý kiến cho rằng sự hồi sinh của gốm cổ Chu Đậu cũng chính là sự hồi sinh một chương trong lịch sử văn hóa dân tộc.

"Có Gốm Chu Đậu trong nhà – Như là có cả ông bà, tổ tiên". Câu truyền miệng với lời ca tụng về Gốm Chu Đậu trên đã nói lên tất cả về những giá trị vật chất và tinh thần mà gốm Chu Đậu mang lại.

Vào thời điểm thập niên 80 của thế kỷ trước, vùng đất Chu Đậu, một làng quê thuần nông yên ả thuộc xã Thái Tân, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương có một bề dày lịch sử về gốm sứ. Hầu như người dân đồng bằng Bắc Bộ và ngay cả hậu duệ của những nghệ nhân tài hoa trên chính mảnh đất này cũng không thể ngờ rằng ông cha họ từng tạo nên một vùng gốm tinh xảo, tuyệt mỹ, đạt đến đỉnh cao về kỹ thuật và nghệ thuật bậc nhất trên thế giới thời bấy giờ.

Nói đến sản phẩm gốm Chu Đậu chúng ta không thể không tự hào nhắc đến những nghệ nhân như Đặng Huyền Thông, Bùi Thị Hý, Vương Quốc Doanh... đã khai sinh ra dòng gốm Hoa lam, đặc trưng cho gốm thời Hậu Lê và cũng là thành tựu huy hoàng của mỹ nghệ nước nhà.

 

 

 

Phần dưới chân đèn do nghệ nhân Đặng Huyền Thông - được xem là ông tổ nghề gốm Chu Đậu tạo tác được trưng bày tại Bảo tàng tỉnh Hải Dương

 

Gốm Chu Đậu từng rất nổi tiếng trong lịch sử, đã có rất nhiều sản phẩm gốm Chu Đậu được sử dụng trong Hoàng Cung Thăng Long. Đó là dòng gốm cao cấp Ngự dụng dành riêng cho Vương Triều. Gốm Chu Đậu xưa không chỉ nổi tiếng trong nước mà còn được xuất khẩu sang nhiều nước trên thế giới. Minh chứng là Gốm cổ Chu Đậu hiện nay đang được lưu giữ và trưng bày tại 46 Bảo tàng danh tiếng của 32 quốc gia trên thế giới. Nhiều bảo tàng nổi tiếng trên thế giới đã dành những không gian xứng đáng để trưng bày giới thiệu về gốm Chu Đậu, vì thế gốm Chu Đậu được xem như là một sắc thái văn hóa riêng biệt, độc đáo của Văn hóa Việt Nam.

 

 

 

Tiêu biểu nhất có lẽ là chiếc bình gốm hoa lam, men trắng hình củ tỏi cao 54,9cm, trang trí hoa sen và hoa cúc được vẽ năm 1450 của thế kỷ XV hiện còn lưu giữ tại bảo tàng Topkapi Saray, thủ đô Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ

 

Di chỉ Chu Đậu là hình ảnh thu nhỏ và cô đọng những bước phát triển của lịch sử nghệ thuật gốm Việt Nam với những mốc kỹ thuật điển hình: men ngọc, hoa nâu, hoa lam. Gốm men ngọc với mô típ cánh sen khắc chìm là tiêu biểu của thời Lý. Men trắng ngà hay men vàng nhạt điểm trang trí hoa nâu, đôi khi dưới chân còn được bôi nâu của đời Trần. 

Khoảng từ thế kỷ XVI được xem là giai đoạn phát triển rực rỡ của gốm Chu Đậu. Đó cũng là thế kỷ mà mỹ thuật Việt Nam trở về các làng xã, mang hơi thở trực tiếp của đời sống gốm Mạc. Nói một cách cụ thể, gốm Chu Đậu có thể được coi là chìa khóa mở ra niên đại của mỹ thuật Việt Nam thế kỷ XVI, đồng thời nó chính là đỉnh cao nhất của nghệ thuật gốm mang tính chất thuần Việt. Trải qua bao thăng trầm lịch sử, gốm Chu Đậu bị thất truyền hàng trăm năm. Sau hơn ba thế kỷ vắng bóng, nhờ những nỗ lực không mệt mỏi của các nhà khoa học, các cấp chính quyền và sự chung tay, góp sức của cộng đồng doanh nghiệp, gốm Chu Đậu đã được hồi sinh và dần chinh phục các thị trường cả trong và ngoài nước với nét đặc trưng và danh tiếng vốn có của mình.

 

 

 

 

Gốm Chu Đậu không chỉ đáp ứng được sở thích của mọi tầng lớp người dùng, mà còn rất hấp dẫn bởi những nét đặc trưng “rất riêng” không giống bất kỳ sản phẩm (cùng loại) nào trên thị trường, đó là các họa tiết bài trí trên sản phẩm đều được họa theo phương pháp thủ công (bằng tay), hình ảnh, màu sắc nhẹ nhàng, tinh tế mang đậm nét văn hóa truyền thống Việt Nam thân thương âm cúng.

 

 

 

 

 

Người dân làng nghề Gốm Chu Đậu rất đỗi tự hào về mặt hàng gốm mang tính nghệ thuật cao, giàu bản sắc dân tộc, rất đẹp về bố cục, phong phú về màu sắc, đa dạng về thể loại sản phẩm…

 

Sản phẩm Gốm Chu Đậu được làm ra từ nguồn nguyên liệu địa phương – nơi có vùng thổ nhưỡng trầm tích, với nguồn nguyên liệu đặc trưng đó cùng chất liệu men tro độc đáo (tro lấy từ vỏ trấu từ hạt lúa vàng), rồi qua bàn tay khéo léo, óc thẩm thấu nghệ thuật cao của các nghệ nhân… tất cả, đã được truyền tải, được “thổi hồn” vào Gốm qua từng đường nét thật uyển chuyển tinh tế mà không mất đi sự mềm mại, lãng mạn để rồi các mặt hàng gốm “Chu Đậu” được “trình làng” rất đẳng cấp, “rất riêng” đó là sự Thanh tao – tinh khôi – rất thuần Việt.

 

 

 

Sản xuất gốm Chu Đậu bằng phương pháp thủ công - Ảnh sưu tầm

 

 

 

3 sản phẩm: Đĩa gốm với 1.000 chữ “Long” viết bằng thư pháp; Bình hoa Lam Đại và chiếc bình Tỳ Bã đã được xác lập kỷ lục Việt Nam.

 

Gốm Chu Đậu hiện nay đã thực sự được nâng tầm, có sức lan tỏa rộng, làng nghề truyền thống nơi đây đã trở thành điểm đến hấp dẫn hàng nghìn lượt du khách trong, ngoài nước/năm tìm đến, sản phẩm gốm Chu Đậu đã trở thành những món quà lưu niệm độc đáo khiến du khách khi qua đây không dễ gì bỏ qua được.Một sản phẩm gốm muốn đạt đến đỉnh cao của nghệ thuật cần đáp ứng được các tiêu chí: Sáng như gương, trong như ngọc, trắng như ngà, kêu như chuông. Và tất cả các tiêu chí đó đều có thể tìm thấy được trong mỗi tác phẩm gốm Chu Đậu.

 

 

 

Xét về họa tiết, cố Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã từng nói: “Gốm Chu Đậu: Tinh hoa văn hóa Việt Nam"
 

Gốm Chu Đậu còn được coi là gốm đạo, gốm bác học, nó thấm đẫm văn hóa vật chất tâm linh, in đậm những giá trị nhân văn của Phật giáo, Đạo giáo, đạo nhà, đạo nho.

Ở gốm Chu Đậu, người ta thấy được vẻ đẹp dung dị của người Việt Nam, một bản sắc thuần Việt biểu trưng của nền văn minh đồng bằng châu thổ sông Hồng. Sản phẩm tiêu biểu, đặc sắc nhất của gốm Chu Đậu cổ là chiếc bình hoa lam và bình tỳ bà còn được gọi là bình cha, bình mẹ, tượng trưng cho tín ngưỡng phồng thực âm dương – trời đất – vợ chồng. 

 

 

 

Bình tỳ bà mang dáng dấp hình cây đàn tỳ bà, đại diện cho tính ân, đất mẹ, hiện thân cho người phụ nữ Việt Nam dịu dàng, hiền thục, nết na.

 

 

 

Bình hoa lam thể hiện cho tính dương, là chồng, là cha, là trụ cột, nền tảng, chỗ dựa vững chắc cho gia đình và xa hơn nữa là đất trời, vũ trụ. Trên những bình hoa lam được trang trí bằng hoa cúc đại đóa thể hiện cho người chính nhân quân tử. 



Với những giá trị về nghệ thuật, có thể khẳng định gốm Chu Đậu là một thương hiệu mang đậm những phẩm chất của con người Việt NamSản phẩm gốm Chu Đậu hiện đã được xuất khẩu sang hơn 20 quốc gia và vùng lãnh thổ, đồng thời được trưng bày tại 46 bảo tàng danh tiếng của 32 nước trong khu vực và trên thế giới.


Best Việt Nam (Đề cử - Tháng 11//2018)


 

content 1 mobi
content1
content 2 mobi
content 2
Biểu tượng KLVNBiểu tượng KLVNct3
ct4
ct5
ct6
ct7
ct8
ct9
ct10
ct11
ct12
ct13
ct14